آمار
| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 122 |
| تعداد مقالات | 1,544 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,635,939 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,533,329 |
تحلیل تطبیقی مفهوم اجتماعی «حَسَنه» در تفاسیر فریقین با تأکید بر دعای قرآنی «ربّنا آتنا فی الدنیا حسنة» | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| دوره 12، شماره 23، مرداد 1404، صفحه 45-82 اصل مقاله (1.2 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.30972.1484 | ||
| نویسنده | ||
| ملیحه السادات سیدرضا دولابی* | ||
| استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه بین المللی علامه عسکری، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مفهوم «حَسَنه» یکی از مفاهیم بنیادین و چندساحتی در قرآن کریم است که در دعای قرآنی«ربّنا آتنا فی الدنیا حسنة» نقشی محوری در شکلدهی به نگرش دینی نسبت به دنیا و آخرت ایفا میکند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی برداشتهای تفسیری از این واژه، به بررسی پنج تفسیر منتخب فریقین با رویکردهای گوناگون_ شامل عقلی، اجتهادی، روایی، ادبی و نقلی_ میپردازد. نوآوری پژوهش در بهرهگیری از یک چهارچوب تطبیقی نظاممند در تحلیل واژه «حَسَنه» و تمرکز ویژه بر دیدگاه علامه طباطبایی است که این واژه را تجلی «رضوان الهی» میداند؛ در این برداشت پیوندی معرفتی میان ابعاد دنیوی و اخروی این مفهوم برقرار میسازد. افزونبر این، پژوهش با تبیین دلالتهای اجتماعی«حَسَنه» نشانمیدهد که فهم عمیق این واژه در گفتمان قرآنی میتواند به ارتقاء اخلاق اجتماعی، تقویت امید جمعی و بازتعریف مسئولیتپذیری دینی در تعاملات فردی و اجتماعی منجرشود. یافتهها حاکی از آن است که رویکرد مفسران در تبیین معنای «حَسَنه» بهصورت معناداری با مبانی معرفتشناختی و روش تفسیر آنان ارتباط دارد و هر رویکرد، لایهای متفاوت از ظرفیت معنایی این واژه را برجستهمیکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حَسَنه؛ رضوان الهی؛ سبک زندگی مؤمنانه؛ دلالتهای اجتماعی قرآن؛ تحلیل تطبیقی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم؛ ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی.
ابراهیمی، سمیه و فلاحزاده، عاطفه، (۱۳۹۹ ش) ، «آثار حسنات در قرآن»، دومین کنفرانس ملی علوم انسانی و توسعه.
ابنحنبل، احمد بن محمد، (1412ق)، مسند، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابنفارس، ابوالحسین احمد بن فارس بن زکریا، (1399ق)، معجم المقاییس الغة، بیروت: دارالفکر.
ابنکثیر، دمشقى اسماعیل بن عمرو، (1419 ق)، تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)، تحقیق: محمد حسین شمسالدین، بیروت: انتشارات دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلى بیضون.
الهامینیا، علیاصغر، (1385 ش)، «رسولالله (ص) اسوۀ حسنۀ بشری»، مجلۀ حصون، شمارۀ ۲۲۹، صص۷۶ تا ۹۷.
آلوسى سید محمود، (1415 ق)، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: على عبدالبارى عطیة، بیروت: انتشارات دارالکتب العلمیه.
بخاری، محمد بن اسماعیل، (1410ق)، صحیح البخاری، مصر: لجنة إحیاء کتب.
جرجانی، عبدالقاهر، (1424ق)، دلائل الإعجاز، تحقیق سید محمدرشید رضا، بیروت: دارالمعرفة.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، (1420 ق)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت: المکتبهالعصریه.
حرعاملى، محمد بن حسن، (1409 ق)، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام.
راغباصفهانی، حسین بن محمد، (1373ش)، مفردات الفاظ القرآن، مترجم غلامرضا خسروی، چاپ دوم، تهران: انتشارات مرتضوی.
زمخشری، جارالله محمود بن عمر، (۱۴۱۸ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، تحقیق: عبدالرزاق المهدی. بیروت: دارالکتبالعلمیة.
دیلمى، حسن بن محمد، ( 1377 ش)، إرشاد القلوب، مترجم سید عبد الحسینرضائى، چاپ سوم، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
سیوطى، جلالالدین، (1404 ق)، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.
___________ ، (1429ق)، الجامع الصغیرفی احادیث البشیر النذیر، بیروت: دارالفکر.
سید رضی، محمد بن حسین (1378 ش)، نهجالبلاغه، مترجم جعفرشهیدى، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
عیاشی، محمد بن مسعود، (1422ق)، تفسیر العیاشی، مصحح هاشم رسولی، تهران: مکتبه العلمیه الإسلامیه.
فقیه ایمانی، سید محمدرضا و شاهرودی، محمدرضا، (۱۴۰۲ش)، «رابطۀ تربیت الهی با حیات اجتماعی از دیدگاه علامه طباطبایی»، دوفصلنامۀ آموزههای تربیتی در قرآن و حدیث، دورۀ ۹، شمارۀ ۲، صص 117 تا 140.
قرشی بنابی، علیاکبر، (1371ش)، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1374 ش)، المیزان فی تفسیر القرآن، مترجم سید محمدباقر موسوى همدانى، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طبرسی، فضل بن حسن، (1360 ش)، مجمعالبیان فى تفسیر القرآن، مترجم و محقق رضا ستوده، تهران: انتشارات فراهانى.
عیوضی، علیرضا و میرزایی، رضا، (1400 ش)، «راهکارهای تربیتی مقابله با مصرفگرایی تظاهری بر اساس اسوههای حسنۀ قرآن کریم»، مجلۀ آموزههای تربیتی در قرآن و حدیث، شمارۀ ۱۴، صفحات ۱۰۹ تا ۱۲۶.
کلینى، محمد بن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، محقق و مصحح علی اکبرغفارى و محمد آخوندى، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
متقیهندی، علی بن حسامالدین، (1431ق)، کنزالعمال فی سنن و الاقوال، بیروت: دار احیاء التراثالعربی.
مجلسى، محمدباقربنمحمدتقى، (1403 ق)، بحارالأنوار الجامعه لدرر اخبار ائمهالاطهار علیهمالسلام، چاپ دوم، بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مسلم بن حجاج، (1412ق)، صحیح مسلم، مصحح محمد فؤاد عبدالباقی، مصر: دارالحدیث.
موحدی، پارسا، (1402 ش)، «تحلیل تربیتی آیات دعوت الگوهای حسنۀ قرآن به نماز؛ دعوت به نماز بر اساس مبادی آن»، مجلۀ فقه تربیتی، شمارۀ ۴۱، جامعه المصطفی، صص ۲۲۹ تا ۲۵۳.
نوری، حسین بن محمدتقی، (1408 ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: مؤسسة آلالبیت (علیهمالسلام) لإحیاءالتراث. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 152 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 34 |
||