آمار
| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شماره‌ها | 130 |
| تعداد مقالات | 1,624 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,871,761 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,732,133 |
روش تحلیل چندمعیاری در حل تعارضات تفسیری آیۀ ۴۲ سوره یوسف(ع) | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| دوره 12، شماره 23، مرداد 1404، صفحه 113-142 اصل مقاله (729.99 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31127.1503 | ||
| نویسنده | ||
| نبی اله صدری فر* | ||
| استادیار گروه معارف اسلامی ، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آیة۴۲ سورة یوسف (ع) با عبارت «فَأَنْساهُ الشَّیْطانُ ذِکْرَ رَبِّه» از کانون‌های اصلی اختلاف تفسیری در باب «عصمت انبیاء» است. دوگانگی در تعیین مرجع ضمیر «أَنْساهُ» (یوسف(ع) یا ساقی) به دو دیدگاه متعارض منجر شده که پیامدهای کلامی بنیادینی به‌همراه دارد. پژوهش حاضر با هدف حل این تعارض دیرینه، به سه پرسش اصلی پاسخ می‌دهد: ۱. مستندات قرآنی، روایی و کلامی هر دیدگاه کدام‌اند؟ ۲. این مستندات بر اساس معیارهای قرآنی و عقلی چه اعتباری دارند؟ ۳. کدام دیدگاه بر اساس یک داوری نظام‌مند، برتری دارد؟ این تحقیق با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه‌ای، برای نخستین بار «روش تحلیل چندمعیاری» را برای حل این مسأله بومی‌سازی کرده و به‌کار گرفته‌است. داده‌ها بر اساس معیارهای سه‌گانة قرآنی_ سیاقی، کلامی-عقلی و روایی_ ارزیابی‌شدند. یافته‌ها قاطعانه نشان‌داد که دیدگاه «بازگشت ضمیر به ساقی» به‌دلیل انطباق کامل با نصّ صریح قرآن (یوسف/۴۵) و سازگاری مطلق با اصل عقلی-نقلی عصمت، برتری دارد؛ در حالی‌که دیدگاه رقیب، با تعارض متنی و نقض مبانی کلامی مواجه است. دستاورد اصلی این پژوهش، فراتر از حل این مسأله، ارائة یک الگوی روش‌شناختی قابل تعمیم برای داوری در تعارضات تفسیری است که خلأ «نقد ساختارمند» در مطالعات پیشین را مرتفع می‌کند و قابلیت کاربست در تحلیل دیگر آیات چالش‌برانگیز را دارا است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تحلیل چندمعیاری؛ آیۀ ۴۲ یوسف؛ عصمت انبیاء؛ تفسیر تطبیقی؛ نقد روش تفسیری؛ شیطان | ||
| مراجع | ||
|
قرآنکریم.
ابن جوزى، ابوالفرج عبدالرحمن بن على. (1422ق). زاد المسیر فى علم التفسیر، تحقیق: عبدالرزاق المهدی. بیروت: دار الکتاب‌العربی.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب‌العلمیة.
بابَتی، عزیزه فوال (1425ق)، المعجم المفصّل فی النحو العربی، بیروت: دار الکتب‌العلمیّة.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار إحیاءالتراث‌العربی.
تفتازانی، سعدالدین. (1412ق). شرح المقاصد. قم: الشریف‌الرضی.
ثعلبى، ابواسحاق احمد بن ابراهیم. (1422). الکشف و البیان عن تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاءالتراث‌العربی.
حائری طهرانی، سید علی. (۱۳۳۸ش). مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر. تهران: دارالکتب‌الإسلامیة.
رازى، محمدبنعمر. (1420ق). التفسیرالکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دارإحیاءالتراثالعربی.
رشیدرضا، محمد. (1414ق). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفه.
زرکشى، محمد بن بهادر. (1410ق). البرهان فى علوم‌القرآن. بیروت: دارالمعرفة.
سمرقندی، نصر بن محمد. (1416ق). تفسیر السمرقندی المسمى بحر العلوم. بیروت: دارالفکر.
شوکانی، محمد بن علی. (۱۴۱۴ق). فتح القدیر. دمشق: دار ابن کثیر.
صادقى تهرانى، محمد. (1425). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن. قم: انتشارات فرهنگ اسلامى.
صدوق، محمدبن‌علی بن بابویه قمی. (۱۴۰۴ق). عیون أخبارالرضا. بیروت: مؤسسةالعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان‌فی‌تفسیرالقرآن. بیروت: مؤسسةالأعلمی للمطبوعات.
طبرانی، سلیمان بن أحمد. (1415ق). المعجم الکبیر. قاهره: مکتبة ابن تیمیه.
طبرسی، فضل بن حسن. (1413ق). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
طبرى، ابوجعفرمحمدبن جریر. (1412ق). جامع‌البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
طوسی، محمدبن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیر عاملی. بیروت: دار احیاءالتراث‌العربی.
علم‌الهدی، علی بن حسین. (۱۴۳۱ق). نفائس التأویل. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
قرطبی، محمد بن احمد. (بی‌تا). الجامع لأحکام القرآن. بیروت: دار الکتب‌العلمیة.
قمی، علی بن ابراهیم. (۱۳۶۳ش). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
کُلینی، محمّد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکُتُب‌الإسلامیّة.
مقاتل بن سلیمان. (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاءالتراث‌العربی.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1371ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکُتُب‌الإسلامیّه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 355 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 160 |
||