آمار
| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 125 |
| تعداد مقالات | 1,580 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,733,008 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,611,543 |
تحلیل تطبیقی مبانی معرفتشناختی تأویل در «جریان روایی» (با تکیه بر عیاشی) و «جریان کلامی» (با تکیه بر شیخ مفید) | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31195.1512 | ||
| نویسنده | ||
| محمدباقر فرضی* | ||
| استادیار گروه قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه، قم ، ایران. | ||
| چکیده | ||
| تأویل قرآن کریم، بهمثابۀ فرایند گذار از «ظهر» به «بطن»، در تاریخ تفکر امامیه همواره با یک دوگانگی روششناختی بنیادین مواجه بودهاست. واکاوی این تطور ضروری است، چرا که ریشههای بسیاری از منازعات هرمنوتیکی جهان اسلام در انشعابات معرفتی قرون اولیه نهفتهاست و شناخت آن برای درک کامل تاریخ کلام و تفسیر شیعی حیاتی است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تطبیقی در دورۀ تکوین (قرون سوم و چهارم هجری)، به واکاوی مبانی معرفتشناختی دو جریان تأویلگرای امامیه میپردازد: «جریان روایی» (با محوریت عیاشی) و «جریان کلامی» (با محوریت شیخ مفید). مسألۀ اصلی تبیین چرایی دستیابی این دو جریان، با وجود اشتراک در منبع (اهل بیت)، به روششناسیهای متمایز و گاه متعارض است؛ یافتهها نشان میدهد که برخلاف انگارههای رایج، این دو جریان در تقابل نیستند، بلکه نمایانگر «تداوم تطوری» در تفکر شیعیاند. «جریان روایی» با رویکردی نصمحور، تأویل را فرایندی توقیفی و محدود به کشف بطن از طریق مأثورات میدانست که عقل در آن جایگاهی نداشت. در مقابل، «جریان کلامی» با اتخاذ «هرمنوتیک دفاعی» برای پاسخ به چالشهای عصر، عقل را ابزاری ضروری برای تنزیه و دفع تعارضات ظاهری دانست و تأویل را به مثابه کنشی عقلانی-اصولی (تحت ضوابط عقلی و نقلی) بازتعریف کرد. این افتراق ریشه در تفاوت درک دو مکتب از «غایت تأویل» (کشف معنای باطنی در برابر دفاع از نظام اعتقادی) و «نسبت عقل و نقل» در متشابهات دارد. نوآوری این پژوهش، تلاقیدادن مطالعات هرمنوتیک، تاریخ تفسیر و کلام امامیه برای تبیین این دوگانگی روششناختی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تأویل کلامی؛ تأویل روایی؛ شیخ مفید؛ عیاشی؛ عقلگرایی؛ نصگرایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 35 |
||