| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 126 |
| تعداد مقالات | 1,601 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,813,359 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,684,554 |
کارکرد بیان مصداقی روایات در فرایند تفسیر آیات (مطالعۀ موردی آیات 3 بروج، 8 تکویر، 16 قلم، 27 ملک) | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| دوره 12، شماره 24، اسفند 1404، صفحه 173-213 اصل مقاله (483.85 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31311.1530 | ||
| نویسندگان | ||
| لیلا علیخانی* 1؛ احمد زارع زردینی2 | ||
| 1دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث | ||
| 2دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| از گونه های روایات تفسیری، میتوان احادیثی را برشمرد که به بیان مصادیق آیات پرداخته اند. رویکرد تفسیرنگاران در مواجهه با این نوع از احادیث متفاوت بودهاست. رهیافت التزام به طرد گونه های مزبور به سبب مصداقی بودن و یا کاربست آن در فرایند تفسیر، مسألهای مبنایی پیرامون فهم کلام وحیانی است. نوشتار پیش رو میکوشد با ترسیم جایگاه و نقش روایات مصداق گونه در روندِ فهم آیات، روش مواجهه با این گزاره های روایی را که البته گاه با یکدیگر اختلاف نیز دارند، تبیین نماید. انعکاس نظرگاه های مفسران در فهم برخی آیاتِ برگزیده، میتواند نمایشی کاربردی از جایگاه و تأثیر چنین احادیثی باشد. افزون بر آن پرداختن به بیان های مصداقی در کنار دیگر مبانی و گرایش های فهم و تفسیر قرآن نیز میتواند جلوۀ دیگری از اهمیت احادیثِ موردی را بنمایاند. این پژوهش که با روش توصیفی _تحلیلی انجام شدهاست به این نتیجه میرسد که توسعۀ ظرفِ زمانی، گسترش معنایی، امکان تعدد خوانش ها، چندمعنایی برخی واژگان و عبارات قرآنی و ترسیم سیاق چندوجهی از کارکردهای بیان مصداقی روایات در فهم عبارات قرآنیِ مورد بحث بودهاست. افزون بر آن راهکار جمع میان احادیث مصداقی و به ظاهر دارای اختلاف، ارائۀ معنایی شامل و فراگیر بهصورتی روشمند است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تفسیر قرآن؛ تفسیر روایی؛ اختلاف روایات تفسیری؛ شمول معنایی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آل غازی، عبدالقادر.(۱۳۸2ق). بیان المعانی. دمشق: مطبعة الترقی.
آلوسی، محمود بن عبدالله.(۱۴۱5ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. تحقیق: علی عبدالباری عطیة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲ش). صفات الشیعه. تهران: اعلمی.
ـــــــــــــــــــــ . (۱۴۰3ق). معانی الأخبار. تصحیح: علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ـــــــــــــــــــــ . (۱۴۰6ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. چاپ دوم، قم: دار الشریف الرضی.
ـــــــــــــــــــــ . (۱۴۱3ق). من لایحضره الفقیه. تصحیح: علی اکبر غفاری، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی. (۱۴۲2ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. تحقیق: عبدالرزاق مهدی، بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی. (۱۳۷9ق). مناقب آل ابی طالب علیهم السلام. قم: نشر علامه.
ابن عاشور، محمد طاهر. (۱۴۲0ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن قولویه، جعفر بن محمد. (۱۳۵6ش). کامل الزیارات. نجف: دارالمرتضویة.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (۱۴۰8ق). روض الجنان و روح الجنان. تصحیح: محمد مهدی ناصح و همکاران، مشهد: آستان قدس رضوی.
اربلی، علی بن حسین. (۱۳۸1ق). کشف الغمة فی معرفة الائمة. تصحیح: هاشم رسولی محلاتی، تبریز: انتشارات بنیهاشمی.
استرآبادی، علی. (۱۴۰9ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة. تحقیق:حسین استادولی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم و مؤسسة النشر الاسلامی.
اسعدی، محمد. (۱۳۹4ش). سایهها و لایههای معنایی. چاپ سوم، قم: بوستانکتاب.
اشکوری، محمد بن علی. (۱۳۷3ش). تفسیر شریف لاهیجی. تصحیح: جلالالدین محدث، تهران: دفتر نشر داد.
بحرانی، هاشم بن سلیمان. (1415ق). البرهان فی تفسیرالقرآن. قم: مؤسسة البعثة.
بروجردی، حسین. (۱۳۸6ش). جامع احادیث الشیعه. تهران: انتشارات فرنگ سبز.
بقاعی، ابراهیم بن عمر. (۱۴۲7ق). نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور. تحقیق: عبدالرزاق غالب مهدی، چاپ سوم، بیروت: دارالکتب العلمیة.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (۱۴۱8ق). أنوارالتنزیل و اسرار التاویل. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد. (۱۴۱8ق). تفسیر الثعالبی(جواهر الحسان). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
جزائری، نعمتالله. (۱۴۲7ق). ریاض الابرار. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
جلالیکندری، سهیلا، و میثاقی، عذرا. (1390ش). «گونههای روایات تفسیری امام سجاد(ع) در حوزه تعیین مصداق». مطالعات قرآن و حدیث. سال چهارم، ش2،صص27- 66.
حرعاملی، محمد بن حسن. (۱۳۶2ش). الایقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة. تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: نشر نوید.
حرعاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰9ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آلالبیت علیهم السلام.
ـــــــــــــــــــــ . (۱۴۱8ق). الفصول المهمة فی اصول الائمة. تحقیق: محمد بن محمد القائینی، قم: مؤسسه معارف اسلامی امام رضا(ع).
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله. (۱۴۱1ق). شواهدالتنزیل لقواعد التفضیل. تحقیق: محمدباقر محمودی، تهران: وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامی.
حوی، سعید. (۱۴۲4ق). الأساس فی التفسیر. چاپ ششم، قاهره: دارالسلام.
خطاط، مجتبی. (1393ش). «جایگاه و کارکرد روایات در تفسیر بر اساس دیدگاه علامه طباطبایی». مجله معرفت. سال بیست و سوم، ش203، صص63- 79.
خوانساری، محمد. (۱۳۸8ش). منطق صوری. چاپ چهل و دوم، تهران: انتشارات آگاه.
دیاریبیدگلی، محمدتقی. (1390ش).«آسیبشناسی روایات تفسیری»، فصلنامه مطالعات تفسیری. سال دوم، ش6، صص45- 84.
راد، علی. (1397ش). گونهشناسی احادیث قرآنی امامیه از نظریه تا تطبیق. قم: انتشارات دارالحدیث.
رجبی، محمود، و همکاران. (1388ش). روششناسی تفسیر قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۰7ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. تصحیح: مصطفی حسین احمد، چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی.
سلیم بن قیس الهلالی. (۱۴۰5ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. تحقیق: محمد انصارى زنجانى، قم: الهادى.
سمین، احمد بن یوسف. (۱۴۱4ق). الدر المصون فی علوم الکتاب المکنون. تحقیق: احمد محمد صیره، بیروت: دارالکتب العلمیة.
سید مرتضی (علمالهدی). (۱۴۳1ق). تفسیر الشریف المرتضی(نفائس التاویل). تصحیح: مجتبی احمد الموسوی، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر. (۱۴۰4ق). الدر المنثور فی التفسیر المأثور. قم:کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی.
ــــــــــــــــــــــــــ . (۲۰۰7م). الإکلیل فی استنباط التنزیل. بیروت: دارالکتب العلمیة.
شریفی، محمد، و حیدری هادیان، بابک. (1397ش). «بررسی جایگاه گونههای روایی در تفسیر از دیدگاه علامه طباطبایی، آیتالله جوادی آملی و آیتالله مصباح یزدی(با تأکید بر آیه 3 مائده و 33 احزاب)». پژوهشنامه معارف قرآنی. سال9، ش34، صص33- 52.
صادقی تهرانی، محمد. (۱۴۰6ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. چاپ دوم، قم: انتشارات فرهنگ اسلامی.
صفار، محمد بن حسن. (۱۴۰4ق). بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد(ص). تصحیح: محسن کوچه باغی، چاپ دوم، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
صفوی، کوروش. (۱۳۹7ش). درآمدی بر معنی شناسی. چاپ ششم، تهران: انتشارات سوره مهر.
طالقانی، محمد. (۱۳۶2ش). پرتوی از قرآن. چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
طباطبایی، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرانی، سلیمان بن احمد. (۲۰۰8م). التفسیر الکبیر. اربد: دارالکتاب الثقافی.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷2ش). مجمع البیان. چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو.
ـــــــــــــــــــ . (۱۴۱2ق). جوامع الجامع. تصحیح:ابوالقاسم گرجی، قم: انتشارات حوزه علمیه.
طریحی، فخرالدین. (۱۳۷5ش). مجمع البحرین. تحقیق: احمد حسینی اشکوری، چاپ سوم، تهران: مرتضوی.
طنطاوی، محمد. (۱۹۹7م). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. قاهره: نهضة مصر.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰7ق). تهذیب الاحکام. چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰9ق). التبیان فی تفسیر القرآن. تصحیح: احمدحبیب عاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طیب، عبدالحسین. (۱۳۶9ش). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم، تهران: اسلام.
عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه. (۱۴۱5ق). تفسیر نور الثقلین. تصحیح: هاشم رسولی، چاپ چهارم، قم: نشر اسماعیلیان.
عیاشی، محمد بن مسعود. (۱۳۸0ق). التفسیر(تفسیر العیاشی). تحقیق: هاشم رسولی، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة.
فتال نیشابوری، محمد بن احمد. (۱۳۷5ش). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. قم: انتشارات رضی.
فخررازی، محمد بن عمر. (۱۴۲0ق). التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب). چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فرات کوفی، فرات بن ابراهیم. (1410ق). تفسیر فرات الکوفی. تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی.
فضل الله، محمد حسین. (۱۴۱9ق). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (۱۴۱5ق). الصافی. چاپ دوم، تهران: مکتبة الصدر.
قرطبی، محمد بن احمد. (۱۳۶4ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
قمی، علی بن ابراهیم. (۱۳۶3ش). تفسیر القمی. تحقیق:طیب موسوی جزایری، چاپ سوم، قم: دارالکتاب.
کاشانی، فتح الله. (۱۴۲3ق). زبدة التفاسیر. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰7ق). الکافی. تحقیق:علی اکبر غفاری، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰3ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدتقی. (۱۴۱4ق). لوامع صاحبقرانی. چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مدرسی، محمد تقی. (۱۴۱9ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبیالحسین.
مصطفوی، حسن. (۱۳۶8ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷7ش). مجموعه آثار. چاپ هشتم، تهران: صدرا.
معارف، مجید و اوجاقلو، ابوالقاسم. (۱۳۸5ش). «گونهشناسی تبیین واژگان دینی در روایات معصومان(ع)»، مقالات و بررسیها. دفتر۷۹، ۱۴۹-۱۶۷.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱3ق الف). الامالی. تحقیق: حسین استادولی و علیاکبر غفاری، قم: کنگره شیخ مفید.
ـــــــــــــــــــ . (۱۴۱3ق ب). الاختصاص. تحقیق:علی اکبر غفاری و محمد محرمی، قم: دارالمفید.
مقاتل بن سلیمان. (۱۴۲3ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. تحقیق:عبدالله محمود شحاته، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷1ش). تفسیر نمونه. چاپ دهم، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مهدویراد، محمدعلی، و هادیان رسنانی، الهه. (1399ش). «بازشناسی مفهوم توسعه معنایی (بررسی موردی: توسعه معنایی در آیه 127 سوره اعراف و چالشهای ترجمه و تفسیر آن)»، پژوهش دینی. ش40، صص207- 228.
نیشابوری، محمود بن ابوالحسن. (۱۴۱5ق). ایجاز البیان عن معانی القرآن. تحقیق:حنیف قاسمی، بیروت: دار الغرب الاسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 119 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 58 |
||