آمار
| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شماره‌ها | 129 |
| تعداد مقالات | 1,616 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,853,238 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,715,884 |
بررسی تفسیر «قول ثقیل» و ارتباط آن با «تیسیر» و «لسان رسول الله» (ص) در تفاسیر روایی شیعه | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| دوره 12، شماره 24، اسفند 1404، صفحه 43-80 اصل مقاله (1.39 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31518.1559 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا رستمی هرانی* 1؛ حمیدرضا سروریان2؛ فرشته سعیدی صبور3 | ||
| 1استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها قم- ایران. | ||
| 2دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها قم، ایران | ||
| 3دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها ،قم ایران | ||
| چکیده | ||
| تعبیر "قول ثقیل" در آیۀ پنجم سورۀ مزمل، همواره پرسشی بنیادین را پیش روی مفسران نهاده و آن این است که مراد از این سنگینی سخن چیست؟ و چه ارتباطی با "تیسیر" در سورۀ قمر: آیات 17 و 22 و 32 و 40 و لسان نبی در سورۀ مریم: آیۀ 97 و سورۀ دخان: آیۀ 58 دارد؟ پژوهش حاضر، به‌روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر مهمترین منابع تفسیر روایی شیعه (چون تفسیر قمی، عیاشی، نورالثقلین و منهج الصادقین و غیره)، به بررسی هم‌زمان دو مفهوم "ثقل" و "تیسیر"، و نقش محوری " لسان‌النبی (ص)" می‌پردازد. یافته‌ها نشان‌می‌دهد که دیدگاه‌های مفسران در چهار محور اصلی، قابل دسته‌بندی است: ثقل در نزول و ادراک وحیانی، ثقل در ابلاغ و تکلیف، ثقل در تأثیر و بازتاب، و ثقل در ماهیت و حقیقت قرآن. در هر وجه، "تیسیر"، معنایی متناسب می‌یابد و " لسان نبی (ص)"، نقشی چندوجهی ایفامی‌کند؛ همانند رمزگشایی دادۀ وحیانی، تبین احکام، معماری گفتمان توحیدی، تضمین‌کنندۀ معاوضۀ وجودی میان مشقت دنیا و پاداش آخرت و اسوۀ قیام‌اللیل. نوآوری پژوهش در آن است که با روی‌کردی یکپارچه، پیوند میان ابعاد گوناگون ثقل و چگونگی تبدیل آن به یُسر را از رهگذر زبان و سیرۀ نبوی از دریچۀ تفاسیر روایی شیعه، تبیین‌می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قول ثقیل؛ تیسیر؛ لسان نبی (ص)؛ تفاسیر روایی شیعه | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم، ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی.
ابن ابی جمهور، محمد بن زین‌العابدین. (۱۴۰۳ق). عوالی اللئالی العزیزه فی الاحادیث الدینیه. قم: مؤسسه سید الشهداء.
ابن بابویه، محمد بن علی. (۱۴۰۶ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشریف الرضی للنشر.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
اخوان مقدم، زهره و غلامرضایی، منصوره. (۱۳۹۶ش). «تحلیل وصف ثقیل و مقایسه آن با تیسیر قرآن». سومین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. قابل دسترسی در: 749102 https://civilica.com/doc/ .
اشکوری، محمد بن علی. (۱۳۷۳ش). تفسیر شریف لاهیجی. تهران: دفتر نشر داد.
باقی، عبدالرضا. (۱۳۹۳ش). «بررسی معنای وحی از منظر مستشرقان». قرآن‌پژوهی خاورشناسان. شماره ۱۷.
بحرانی، سید هاشم بن سلیمان. (۱۴۱۵ق). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: موسسة البعثة.
حائری طهرانی، علی بن محمد. (۱۳۳۷ش). مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
حجتی، محمد باقر. (۱۳۷۹ش). تاریخ قرآن کریم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حسینیان، حامد. (زمستان ۱۳۹۱ش). «بررسی نقش پیامبر در فرایند نزول وحی». اندیشه نوین دینی. شماره ۳۱. صص ۱۶۵-۱۸۱.
حلی، علامه حسن بن یوسف. (۱۴۱۰ق). نهایه الاحکام فی معرفه الاحکام. قم: اسماعیلیان.
حویزی، عبد علی بن جمعه. (۱۴۱۵ق). نورالثقلین. قم: اسماعیلیان.
خمینی، روح الله. (۱۳۸۲ش). قرآن کتاب هدایت از دیدگاه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، چاپ هشتم.
جرجانی، محمد بن حسن. (۱۳۷۷ق). جلاء الأذهان و جلاء الأحزان فی تفسیر القرآن. تهران: دانشگاه تهران.
جزایری، سید نعمت الله بن عبدالله. (۱۳۸۸ش). عقود المرجان فی تفسیر القرآن. قم: نور وحی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم.
روستائی، زهرا و آجیلیان مافوق، محمدمهدی. (۱۴۰۱ش). «بازپژوهی دیدگاه سنت‌گریان و مستشرقان درباره کنش و واکنش وحیانی». الهیات تطبیقی. دوره ۱۳، شماره ۲۷. صص ۹۹-۱۱۶.
زبیدی، ماجد ناصر. (۱۴۲۸ق). التیسیر فی التفسیر للقرآن بروایة أهل البیت. بیروت: دار المحجه البیضاء.
سلطانی، مصطفی. (۱۳۹۲ش). «قرائت‌های نوین وحی در اندیشه آیت‌الله جوادی آملی». حکمت اسرا. ش ۱۷. صص ۵-۲۸.
شاه‌عبدالعظیمی، حسین. (۱۳۶۳ش). تفسیر اثنی عشری. تهران: میقات.
شاه علی، مریم. (۱۴۰۰ش). «نقد دیدگاه دکتر سروش در بشری بودن الفاظ قرآن با تکیه بر آرای آیت الله جوادی آملی». مطالعات تفسیر تطبیقی. دوره ۶، شماره ۲.
شبر، عبد الله. (۱۴۰۷ق). الجوهر الثمین. کویت: شرکة مکتبة الالفین.
دری، رضا. (۱۳۹۱ش). «تفسیر تطبیقی روایی سوره مزمل از اهم تفاسیر مأثور فریقین». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. قم: دانشکده علوم حدیث. (استاد راهنما: عبدالهادی مسعودی).
طالب‌تاش، عبدالمجید. (۱۳۹۴ش). «نزول وحی قرآن بر پیامبر اسلام از منظر امام خمینی». پژوهشنامه متین. سال هفدهم، شماره ۶۸. صص ۹۱-۱۱۰.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰ش). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه أعلمی.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۰۸ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵ش). مجمع البحرین. تهران: مکتبة المرتضویة.
طیب، عبدالحسین. (۱۳۷۸ش). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسلام.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). تفسیر التبیان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۱۴ق). العین. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (۱۳۷۳ش). تفسیر الصافی. تهران: مکتبه الصدر.
قمی، علی بن ابراهیم. (۱۴۰۴ق). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
عبدلی مسینان، مرضیه و حنیفه‌زاده، سیده کبری. (۱۴۰۴ش). «مقایسه تطبیقی مکانیسم نزول وحی از منظر ملاصدرا و ابن عربی». فلسفه دین. دانشگاه تهران. شماره ۲۲(۴). صص ۳۲۹-۳۴۴.
عیاشی، محمد بن مسعود. (۱۳۸۰ش). تفسیر العیاشی. تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه.
کاشانی، فتح‌الله. (۱۳۳۶ش). منهج الصادقین فی الزام المخالفین. تهران: محمد حسن علمی.
کاشانی، محمد بن مرتضی. (۱۴۱۰ق).تفسیر المعین. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۳ش). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
فرات کوفی، بن ابراهیم. (۱۴۱۰ق). تفسیر فرات کوفی. به تحقیق: کاظم، محمد. تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
ماهروزاده، طاهره و عابدی، سیده فاخره. (۱۳۹۸). «بررسی گونه‌های تفسیر روایی سوره مزمل». مطالعات دین پژوهی. سال سوم، شماره ۵.
محمدرضایی، محمد. (۱۳۸۶ش). «نقد دیدگاه دکتر سروش در بشری بودن الفاظ قرآن». قرآن پژوهی خاورشناسان. شماره ۸-۹.
محمدی، مجید و حواسی ابدالانی، صاحبه السادات. (۱۳۹۵ش). «نگرشی نو بر مصادیق «قولا ثقیلا» در قرآن». کوثر. شماره ۵۷.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحارالانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مشهدی، محمد بن محمدرضا. (۱۳۶۷ش). کنز الدقائق و بحر الغرایب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
معرفت، محمد هادی. (۱۴۱۰ق). التمهید فی علوم القرآن. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۱ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
میردامادی، سید هاشم. (۱۳۹۳ش). خلاصة البیان فی تفسیر القرآن. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص).
نصیری، علی. (۱۳۸۲ش). «ماهیت و مراتب وحی از دیدگاه صدرالمتألهین». قبسات. شماره ۲۹.
نوری، حسین بن محمد. (۱۳۶۶ش). مستدرک الوسایل و مستنبط المسایل. بیروت: مؤسسه آل‌البیت.
نهاوندی، محمد. (۱۳۸۶ش). نفحات الرحمن. قم: مؤسسه البعثه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 119 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 89 |
||