آمار
| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شماره‌ها | 131 |
| تعداد مقالات | 1,634 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,898,037 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,758,028 |
رویکرد تفسیری کریب بن ابی‌مسلم الهاشمی و تطبیق آن با منهج تفسیری ابن‌عباس در منابع تفسیری و حدیثی اولیه | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 05 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31406.1544 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین ستار1؛ خدیجه زینی وندنژاد* 2 | ||
| 1گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و زبان های خارجه دانشگاه کاشان، کاشان، ایران | ||
| 2دانش آموخته مقطع دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان کاشان ایران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به واکاوی نقش کریب‌بن‌ابی‌مسلم‌الهاشمی(مولی ابن‌عباس) در شبکۀ انتقال و گزینش اقوال تفسیری ابن‌عباس می‌پردازد. مسألۀ اصلی این پژوهش، تبیین جایگاه کریب‌بن‌ابی‌مسلم‌الهاشمی در انتقال و گزینش روایات تفسیری ابن‌عباس و سنجش میزان انطباق عمل‌کرد او با منهج تفسیری ابن‌عباس در منابع تفسیری و حدیثی اولیه است. این پژوهش با روش توصیفیـ تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری و حدیثی اولیه انجام شده‌است. یافته‌های پژوهش در ساختار کلی نقل‌های منقول از کریب، هم‌نشینی واضحی با اصول منهج ابن‌عباس، تکیه بر لفظ و لغت، تفسیر قرآن به قرآن، توجه به اسباب نزول و اتکاء بر اقوال مأثور وجود دارد؛ در کنار این‌ها، شواهد محتوایی و سندی حکایت از نقشی فراتر از ناقل صرف دارد. الگوهای بارز عبارت‌اند از اولویت‌دهی به اقوالی که کارکرد فقهی یا تخصیصیِ صریح‌تری در تعیین مصادیق و احکام فراهم می‌آورند و رویکرد محافظه‌کارانه و انتخابی در گزینش روایاتی که از منظر سندی و انسجام منطقی قابل اتکاتر به‌نظر می‌رسند، درنهایت کریب را می‌توان «واسطه‌ای گزینش‌گر» خواند که ضمن وفاداری به سنت ابن‌عباس، درصدد انتقال روایات تفسیری وی بیشتر در حوزۀ آیات‌الاحکام بوده‌است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تفسیر قرآن؛ کریب‌بن‌ابی‌مسلم‌الهاشمی؛ مولی ابن‌عباس؛ رویکرد تفسیری؛ روایات مأثور | ||
| مراجع | ||
|
ابن ابی حاتم، ابو محمد، (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم لابن أبی حاتم، المحقق: أسعد محمد الطیب، المملکة العربیة السعودیة، الثالثة، مکتبة نزار مصطفى الباز.
ابن العماد الحنبلی، عبد الحی، (1406ق)، شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، تحقیق: محمود الأرناؤوط، دمشق - بیروت، الأولى، دار ابن کثیر.
ابن تیمیة، أحمد بن عبد الحلیم بن عبد السلام الحرّانی الحنبلی، (1419ق)، اقتضاء الصراط المستقیم لمخالفة أصحاب الجحیم، تحقیق: ناصر عبد الکریم العقل، بیروت، الطبعة السابعة، دار عالم الکتب.
ابن حبان، محمد، (1411ق)، مشاهیر علماء الأمصار وأعلام فقهاء الأقطار، حققه ووثقه وعلق علیه: مرزوق على ابراهیم، منصوره، الطبعةالأولى، دار الوفاء للطباعة والنشر والتوزیع.
ابن خلکان، ابو العباس، (بی‌تا)، وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، المحقق: إحسان عباس، بیروت، دار صادر.
ابن عساکر، ابو القاسم، (1415ق)، تاریخ دمشق، المحقق:. عمرو بن غرامة العمروی، بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
ابن قتیبة، عبد الله بن مسلم الدینوری، (1411ق)، تفسیر غریب القرآن، بیروت، الطبعة الأولى، دار ومکتبة الهلال.
ابن کثیر، ابو الفداء، (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)، المحقق: محمد حسین شمس الدین، بیروت، الأولى، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
ابن‌منصور، ابوعثمان‌سعیدبن‌منصور، (1417ق)، التفسیرمن‌سنن‌سعیدبن‌منصور، دراسة وتحقیق: د سعد بن عبد الله بن عبد العزیز آل حمید، بی‌جا، درالصمیعی
ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)، لسان العرب، بیروت، الطبعة الثالثة، بی‌نا.
أبو الفتوح الرازی، حسین بن علی، (1408ق)، روض الجنان وروح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، الطبعة الأولى، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
أبو حیان، محمد بن یوسف، (1420ق)، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت، دار الفکر.
اسکندرانى، محمد بن احمد، (2010م)، کشف الأسرار النورانیة القرآنیة، بیروت، چاپ اول، دار الکتب العلمیة.
أمین، أحمد، (بی‌تا)، فجر الإسلام، بیروت، دار الکتاب العربی.
بخاری، محمدبن‌اسماعیل، (بی‌تا)، التاریخ الکبیر، طبع تحت مراقبة: محمد عبد المعید خان، حیدر آباد - الدکن، دائرة المعارف العثمانیة.
البیهقی، احمد بن الحسین، (1423ق)، شعب الإیمان، العبد العلی عبد الحمید حامد، ریاض، الطبعةالأولى، مکتبة الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیة ببومبای بالهند.
پانی‌پتی، محمدثناءالله، (1412ق)، تفسیرالمظهری، پاکستان(کویته)، مکتبه‌رشدیه.
الجرجانی، حسین بن حسن، (1378ق)، جلاء الأذهان وجلـاء الأحزان(تفسیر گازر)، تهران، الطبعة الأولى، دانشگاه تهران.
دروزه، محمدعزت، (1421ق)، التفسیر الحدیث : ترتیب السور حسب النزول، بیروت، دار الغرب الإسلامی.
دیاری، محمدتقی، (1383ش)، پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
الذهبی، شمس‌الدین، (1405ق)، سیر أعلام النبلاء، المحقق: مجموعة من المحققین بإشراف الشیخ شعیب الأرناؤوط، بیروت، الطبعة الثالثة، مؤسسه الرساله.
----،------، (1404ق)، المعین‌فی‌طبقات‌المحدثین، المحقق:همام‌عبدالرحیم‌سعید،الطبعةالأولى،عمان(الأردن)، دارالفرقان.
-----، -----، (بی‌تا)، المغنی فی الضعفاء، المحقق:ا نور الدین عتر، بی‌جا، بی‌نا.
الذهبی، محمد حسین، (بی‌تا)، التفسیر و المفسرون، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، الطبعةالاولی، بی‌نا.
رجبی، محمود، (1385ش)، روش تفسیر قرآن، قم، چاپ دوم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1387ش)، منطق تفسیر قرآن (1)، قم، جامعة المصطفى العالمیة.
الزبیدی، محمد بن محمد، (1414ق)، تاج العروس، بیروت، الطبعة الأولى، بی‌نا.
الزرکشی، محمد بن عبد الله، (1957م)، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق: محمد أبو الفضل إبراهیم، القاهرة، الطبعة الأولى، دار إحیاء الکتب العربیة عیسى البابی الحلبی وشرکاؤه.
زمخشری، جارالله، (بی‌تا)، الفائق فی غریب الحدیث و الأثر، بیروت، الطبعه الثانیه، دارالمعرفه.
زیدان، جرجی، (بی‌تا)، تاریخ التمدن الإسلامی، بیروت، دار مکتبة الحیاة.
سرمد، زهره، بازرگان، عباس، حجازی، الهه، (1403ش)، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران، چاپ49، آگه.
سیوطی، جلال‌الدین (1421ق)، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، الطبعه الثانیه، دارالکتب العربی.
سیوطی، جلال‌الدین، (1404ق)، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم، الطبعة الأولى، کتابخانه عمومی حضرت آیة الله العظمى مرعشی نجفی (ره).
الشنقیطی، محمد أمین، (1427ق)، أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآن، بیروت، الطبعة الأولى، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
شیخ‌زاده، محمدبن‌مصطفی، (1419ق)، حاشیة محیی الدین شیخ زاده علی تفسیر القاضی البیضاوی، بیروت، دارالکتب‌العلمیه.
صلابی، علی محمد محمد، (1429ق)، الدولة الأمویة، بیروت – لبنان، دار المعرفة.
الصنعانی، عبدالرزاق‌بن‌همام، (1403ق)، المصنف، المحقق: حبیب الرحمن الأعظمی، الهند، المجلس‌العلمی.
طباطبائی، حیدر، (1387ش)، پژوهش تطبیقی در بطون قرآن، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، الطبعة الثانیة، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد، (1415ق)، المعجم‌الکبیر، المحقق:حمدی‌بن‌عبدالمجیدالسلفی، قاهره، مکتبه‌ابن‌تیمیه.
الطبرسی، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، الطبعة الثالثة، ناصر خسرو.
طبری، محمدبن‌جریر، (14121412ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن(تفسیر الطبری)، بیروت، الطبعة الأولى، دار المعرفة.
----، ------، (1422ق)، تفسیرالطبری، تحقیق:عبدالله‌بن‌عبدالمحسن‌الترکی، بی‌جا، دارهجر.
عاملی، ابراهیم، (1388ق)، تفسیرعاملی، مصحح: علیاکبرغفاری، تهران، کتابفروشی‌صدوق.
عسقلانی، ابن حجر، (1326ق)، تهذیب التهذیب، هند، الطبعةالأولى، مطبعة دائرة المعارف النظامیة.
فخر رازى، محمد بن عمر، (1420ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، چاپ سوم، دار إحیاء التراث العربی.
فیومی، احمد بن محمد، (1414ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، چاپ دوم.
گلدزیهر، ایگناس، (1363ق)، المذاهب‌الاسلامیة فی تفسیرالقرآن، بی‌جا، مطبعةالعلوم.
الماتریدی، ابومنصور،(2005م)، تفسیر الماتریدی(تأویلات اهل‌السنه)، بیروت، الطبعه الاولی، دارالکتب‌العلمیه.
مجید، هندیوسف. (اکتبر2007م)، «الاسهامات الفکریة للموایل»، مجلة جامعة تکریت لعموم الإنسانیة، مجلد ۴۱، شماره ۹، ص 337-386.
مصطفوى، حسن، (1430ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت – قاهرة – لندن، الطبعة الثالثة، بی‌تا.
معرفت، محمد هادی، (1387ش)، التفسیر الأثری الجامع، قم، الطبعة الأولى، مؤسسة فرهنگی انتشاراتی التمهید.
----، ----، (1379ش)، تفسیرومفسران، قم، مؤسسه‌فرهنگی‌التمهید.
مؤدب، رضا، (1380ش)، روش‌های تفسیر قرآن، قم، دانشگاه قم، انتشارات اشراق.
نکونام، جعفر، (1380ش)، درآمدی بر تاریخ‌گذاری قرآن، تهران، هستی‌نما.
واحدی، ابو الحسن، (1415ق)، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، عادل أحمد عبد الموجود، علی محمد معوض، أحمد محمد صیرة، عبد الرحمن عویس، بیروت - لبنان، الطبعة الأولى، دار الکتب العلمیة.
الواحدی، ابوالحسن‌علی‌بن‌احمد، (14301430ق)، التفسیرالبسیط، الطبعةالأولی، جامعةالإمام‌محمدبن‌سعودالإسلامیة، عمادةالبحث‌العلمی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 102 |
||