| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 131 |
| تعداد مقالات | 1,638 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,916,034 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,770,842 |
ارزیابی انتقادی تفسیر تسنیم در تبیین حقیقت و موطن آیۀ میثاق | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31380.1542 | ||
| نویسنده | ||
| باقر ریاحی مهر* | ||
| استادیار، گروه قرآن و مستشرقان، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه(ص)، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آیات ۱۷۲ و ۱۷۳ سوره اعراف (آیۀ میثاق) از ارکان کلیدی در تبیین منشأ معرفت توحیدی و مبنای احتجاج الهی در معاد به شمار میروند. با وجود پیشینۀ گستردۀ تفسیری، چالش بنیادین در این حوزه، تبیین دقیق حقیقت و موطن این پیمان و چگونگی جمع میان ظواهر آیه و روایات عالم ذر است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد انتقادی، بر آن است تا با بررسی مبانی روششناختی و آرای کلامی-فلسفی آیتالله جوادی آملی در تفسیر تسنیم، دیدگاه فطرتمحور ایشان را در تبیین حقیقت و موطن آیه میثاق ارزیابی نموده و کاستیهای روشی و محتوایی آن را واکاوی کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تفسیر فطری آیتالله جوادی بهدلیل تأکید بر عمومیت استغراقی میثاق، علم حضوری انسان به ربوبیت الهی و نقش کارامد فطرت در رفع عذر، از ظرفیت تبیینی برجستهای برخوردار است؛ اما این دیدگاه در تعیین دقیق موطن فطرت، تحلیل تقدم رتبی میثاق بر دنیا، تبیین چگونگی یادآوری آن و ناسازگاری با برخی روایات عالم ذر با چالشها و تأمّلات جدی روبهرو است. برآیند تحقیق اثبات میکند که با پذیرش اصل نظریه فطرت و بازخوانی تلفیقی روایات عالم ذر در افق وجودشناختیِ غیرمادی (عالم ظلال) بهگونهای که میان وجود مادی و حضور پیشادنیوی انسان تفکیک شود میتوان به الگویی منسجمتر دست یافت؛ الگویی که ضمن رفع بنبستهای تفسیری پیشین، تبیینی جامع، عقلی و هماهنگ از حقیقت و موطن آیه میثاق ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آیۀ میثاق؛ فطرت؛ عالم ذر؛ تفسیر تسنیم؛ وجودشناسی غیرمادی | ||
| مراجع | ||
|
کتاب ها
قرآن کریم، ترجمۀ دکتر محمد علی رضایی اصفهانی، همایی و همکاران.
ابن بابویه قمی، محمد بن على (شیخ صدوق). (1398 ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینى، قم: جامعه مدرسین.
_____________. (1385 ش). علل الشرائع. قم: کتاب فروشى داورى.
_____________. (1403 ق). معانی الأخبار. تحقیق على اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامى (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
ابن هشام انصاری، جمال الدین. (1406 ق). مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب. قم: مکتبه سید الشهداء.
ابن نعمان، محمد بن محمد (شیخ مفید). (1424 ق). تفسیر القرآن المجید. قم: بوستان کتاب.
برقى، احمد بن محمد بن خالد. (1371 ق). المحاسن. چاپ دوم، قم: دار الکتب الإسلامیة.
بحرانى، سیدهاشم. (1416 ق). البرهان فى تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.
جوادی آملی، عبدالله. (1381 ش - 1392 ش). تسنیم تفسیر قرآن کریم. قم: نشر اسراء، (جلد 1، 1381ش؛ جلد 31، 1392ش).
_____________. (1379 ش). فطرت در قرآن. چاپ دوم، قم: نشر اسراء.
_____________. درس تفسیر سوره اعراف. سایت بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، قابل دسترسی در: http://portal.esra.ir/Pages/index.aspx?admin=200&SkinId=66&lang=fa&SecondPageCommand=Q29udGVudHNHcm91cExpc3QxJjc%3d-u9F35IQ9NWo%3d
حر عاملی، محمد بن حسن (در متن اصلی الطبیان و… ذکر شده بود؛ بازبینی نامها طبق ترتیب الفبایی آثار طوسی و عیاشی):
سیوطى، جلال الدین. (1404 ق). الدر المنثور فى تفسیر المأثور. قم: کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.
صفار، محمد بن حسن. (1404 ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم. تحقیق محسن بن عباسعلى کوچه باغى، قم: کتابخانه آیة الله المرعشی النجفی.
طباطبایی، محمد حسین. (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامى (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
طبرسی، فضل بن حسن. (1408 ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. با تصحیح هاشم رسولی و فضل الله یزدی طباطبایی، بیروت: دارالمعرفه.
طوسی، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق احمد قصیر عاملی، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
_____________. (1414 ق). الأمالی. قم: مؤسسة البعثة، دار الثقافة.
_____________. (1407 ق). تهذیب الأحکام. تحقیق حسن الموسوى خرسان، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
عیاشى، محمد بن مسعود. (1380 ق). تفسیر العیّاشی. تحقیق هاشم رسولى محلاتى، تهران: المطبعة العلمیة.
قمى، على بن ابراهیم. (1404 ق). تفسیر القمی. تحقیق طیّب موسوى جزائرى، قم: دار الکتاب.
کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (1407 ق). الکافی (ط - الإسلامیة). چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مطهری، مرتضی. (1369 ش). فطرت. تهران: صدرا.
مکارم شیرازى، ناصر و دیگران. (1374 ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
رضایی اصفهانی، محمد علی. (1385 ش). منطق تفسیر قرآن. چاپ دوم، قم: انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی.
مقالات
ابراهیمیراد، محمد. (1403). «نقد و بررسی اشکالات وارده بر استفاده عالم ذر از آیه میثاق». پژوهشهای کلامی تفسیری، سال دوم، ش 2.
افضلی، علی. (1388). «پاسخ به اشکالات کلامی و فلسفی درباره عالم ذر». فصلنامه فلسفه دین، شماره 4، صص 85-112.
فهیمی تبار، حمیدرضا. (1387). «روش شناسی تفسیر تسنیم». پژوهش های قرآنی، شماره 53، صص 11-39.
میرزایی، فاطمه و همکاران. (1400). «کاربست معرفتی – هدایتی آیه میثاق در زندگی». قرآن و علوم اجتماعی، دوره 1، ش 4.
نقیزاده، حسن. (1399). «واکاوی نظریه تمثیل در آیه میثاق». پژوهشنامه نقد آراء تفسیری، ش 1. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||