| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 131 |
| تعداد مقالات | 1,642 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,916,079 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,770,905 |
تحلیل و ارزیابی دیدگاه ابنکثیر دربارۀ روایت «اثنا عشر خلیفة» با تأکید بر اعتبار، مصادیق و استمرار خلفا | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31243.1519 | ||
| نویسندگان | ||
| سعید شعبانی* 1؛ سید محسن موسوی2؛ زینب السادات حسینی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران | ||
| 2دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران | ||
| 3دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران، مازندران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| ابنکثیر روایتِ وجودِ دوازده خلیفه پس از پیامبر (ص) به تعداد نقبای بنیاسرائیل را غریب و موضوع (جعلی) دانسته و با وجود پذیرش عدد دوازده، توالی آنها را رد میکند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی بر آن است تا اعتبار سندی و مضمونی روایت مذکور را از منظر فریقین ارزیابی کرده و ضرورت توالی خلفای الهی را با تکیه بر آیات قرآن و روایات شیعه و سنی بررسی نماید. یافتهها نشان میدهد که این روایت از منظر سندی در زمره روایات صحیح و حسن قرار دارد. همچنین، بررسی واژۀ «خلیفه» بیانگر دلالت بر توالی است و شباهت نقبای بنیاسرائیل با خلفای پیامبر (ص)، علاوه بر عدد، در انتصاب الهی آنان است. درنهایت، شواهد قرآنی و روایی مبنی بر لزومِ استمرارِ حجت الهی بر روی زمین و بقای واسطۀ فیض، نشان میدهد که نقد ابنکثیر بر این روایت و جعلی خواندن آن فاقد اعتبار است. ت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابن کثیر؛ دوازده خلیفه؛ اعتبارسنجی؛ استمرار خلافت و خلفا | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم، ترجمه فولادوند
ابن بابویه، محمد بن علی، ( 1413 ق)، من لا یحضره الفقیه، به کوشش علی اکبر غفاری، قم: انتشارات اسلامی.
ابن بابویه، محمد بن علی،(1395 ق) کمال الدین و تمام النعمة؛ مصحح: علی اکبر غفاری، دوم، تهران: اسلامیه.
ابن بابویه، محمد بن علی،(1385 ش) علل الشرایع؛ اول، قم: کتاب فروشی داوری.
ابن بابویه، محمد بن على،(1398 ق) التوحید( للصدوق)، محقق: حسینى، هاشم، قم: جامعه مدرسین.
ابن جوزی، أبو الفرج ( 1379 ق)، کشف المشکل من حدیث الصحیحین، به کوشش علی حسین البواب، ریاض: دار الوطن.
ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی (1380ق)، فتح الباری بشرح البخاری، مصر: المکتبة السلفیة
ابن حجر هیثمی ( 1417 ق)، الصواعق المحرقۀ على أهل الرفض و الضلال و الزندقۀ، بیروت: مؤسسۀ الرسالۀ.
ابن حنبل، أحمد بن محمد ( 1421 ق)، مسند، بیروت: مؤسسۀ الرسالۀ.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی ( 1369 ق)، مناقب آل ابی طالب(ع)، قم: انتشارات علامه.
ابن عقده کوفی، احمد بن محمد ( 1424 ق)، فضائل امیر المومنین(ع)، به کوشش عبدالرزاق حرزالدین، قم: نشر دلیل ما.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر،(1408ق) البدایة والنهایة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، (1419 ه. ق) تفسیر القرآن العظیم( ابن کثیر)، محقق: شمسالدین، محمد حسین، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
ابن منظور، محمد بن مکرم ( 1414 ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
ابنابىحاتم، عبدالرحمن بن محمد، (1419 ق)تفسیر القرآن العظیم، محقق: طیب، اسعد محمد، عربستان- ریاض: مکتبة نزار مصطفى الباز.
ابنجوزى، عبدالرحمن بن على،(1422 ق) زاد المسیر فى علم التفسیر، محقق: مهدى، عبد الرزاق، لبنان- بیروت: دار الکتاب العربی
ابنعطیه، عبدالحق بن غالب؛ (1422 ه. ق)، المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، محقق: محمد، عبدالسلام عبدالشافى، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
البانی، ناصر الدین ( 1415 ق)، سلسلۀ الأحادیث الصحیحۀ، ریاض: مکتبۀ المعارف.
بخاری، ابوعبدالله محمدبن اسماعیل،( 1422 ه ق) صحیح بخاری، تحقیق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، چاپ اوّل، دارالطوق النجاة، بی جا.
بغوی، أبو محمد ( 1403 ق)، شرح السنۀ، بیروت: المکتب الإسلامی.
بیهقی، أحمد بن حسین ( 1405 ق)، دلائل النبوة و معرفۀ أحوال صاحب الشریع ، ۀ بیروت: دار الکتب العلمیۀ.
بیضاوى، عبدالله بن عمر؛(1418 ه. ق)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل( تفسیر البیضاوى)، محقق:مرعشلى، محمد عبدالرحمن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
تبریزی، ولی الدین ( 1985 م)، مشکاة المصابیح، بیروت: المکتب الإسلامی.
ترمذی، أبو عیسى ( 1403 ق)، سنن ترمذی، بیروت: دار الفکر.
تقوی، هادی علی / قندهاری، محمد/ فیض بخش، محسن،(1392ش)«دوازده امام در تورات؛ نگاه ینو به بشارت ابراهیم در سفر پیدایش»، فصلنامه تخصصی امامت پژوهی، سال سوم، شماره 4، ص17-56.
جزایرى، ابوبکر جابر،(1416 ق) ایسر التفاسیر لکلام العلى الکبیر، عربستان- مدینه منوره: مکتبة العلوم و الحکم.
جمعی از مولفان،(بیتا) روضة المحدثین، برنامج منظومة التحقیقات الحدیثیة.
جوینی، ابراهیم بن محمّد بن المؤیّد الجوینی،(1398 هجری/ ق. 1978 م) فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی والبتول والسبطین، تحقیق:شیخ محمّدباقرمحمودی، چاپ اوّل، بیروت: مؤسسة المحمودی.
خزاز، علی بن محمد ( 1401 ق)، کفایۀ الاثر، تصحیح عبداللطیف حسینی، قم: نشر بیدار.
خزاعی مروزی، نعیم بن حماد ( 1412 ق)، کتاب الفتن، قاهره: مکتبۀ التوحید.
دیمه کار گراب، محسن؛ (1398ش)، بن مایه های امامتی در قصه های قرآنی، قم: نشر بنیاد فرهنگی امامت.
زمخشرى، محمود بن عمر؛(1407 ه. ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، چاپ سوم، مصحح: حسین احمد، مصطفى، بیروت: دار الکتاب العربی.
سخاوی، ابن عبد الرحمن بن محمد ( 1417 ق)، التماس السعد، ریاض: مکتبۀ العبیکان.
سمرقندى، نصر بن محمد،(1416 ق) تفسیر السمرقندى المسمى بحر العلوم، محقق: عمروى، عمر، لبنان- بیروت: دار الفکر.
سند، محمد، (1433ق)، الامامة الالهیة، بیروت: دار الامیرة.
سیوطی، جال الدین،(1371 ق/ 1952 م) تاریخ الخلفا، محمدمحیی الدین عبد الحمید، مکتبة التاریخ والحضارة الإسامیة.
سیوطی، جلال الدین ( 1424 ق)، الحاوی للفتاوی، بیروت: دار الفکر.
سیوطی، جلال الدین، (1426ق)، جمع الجوامع المعروف به الجامع الکبیر، محقق: ابراهیم الهائج، مصر: الازهر الشریف.
شاکری زواردهی، روح الله؛ (1390ش)، «هویت معرفتی تداوم فیض و استمرار وجود خلیفة الله»، اندیشه نوین دینی، سال 7، شماره 27، ص244-221.
صدیقی عظیم آبادی، أشرف بن أمیر ( 1415 ق)، عون المعبود، بیروت: دار الکتب.
صفار، محمد بن حسن؛(1404ق) بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم؛ مصحح: کوچه باغى، محسن بن عباسعلى، دوم، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
طبرانى، سلیمان بن احمد،(2008 م) التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم، اردن- اربد: دار الکتاب الثقافی
عبدالمحسن العباد،(بیتا)، شرح سنن ابی داود، دروس صوتیة قام بتفریغها موقع الشبکة الاسلامیة.
عسکری، مرتضی،(بیتا)، احادیث اهل سنت، بیجا.
عصامی مکی، عبد الملک بن حسین ( 1419 ق)، سمط النجوم، به کوشش عادل أحمد عبد الموجود، بیروت: دار الکتب العلمیۀ.
فتونی، ابی الحسن بن محمد بن طاهر العاملی، (1441ق)، ضیاء العالمین، قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
فراهیدى، خلیل بن أحمد،( 1409ق) کتاب العین؛ دوم، قم: نشر هجرت.
قربانی، رضا،(1392ش)«بررسی قدمت احادیث دوازده امام در الکافی»، فصلنامه تخصصی امامت پژوهی، سال سوم، شماره 4، ص151-182.
قندوزی، سلیمان بن ابراهیم،(1416 ق)، ینابیع المودة، سید جمال الاشرف الحسینی، اسوه، قم.
کلینی، محمدبن یعقوب؛(1407ق) الکافی؛ محقق: علی اکبرغفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیه،
کورانی، علی/مردی، عباسعلی،(1392ش)«حدیث بشارت رسول خدا به دوازده امام در متون اهل سنت»، فصلنامه تخصصی امامت پژوهی، سال سوم، شماره 4،ص89-124.
کشى، محمد بن عمر، (1409 ق) رجال الکشی- إختیار معرفة الرجال، محقق: طوسى، محمد بن حسن/ مصطفوى، حسن، مشهد: مؤسسة نشر دانشگاه مشهد.
ماتریدى، محمد بن محمد؛(1426 ه. ق) تأویلات أهل السنة( تفسیر الماتریدى)، محقق: باسلوم، مجدى، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
مصلایی پور، عباس/ امرایی، رحیم،(1392ش) «تحلیل انتقادی شروح و تفاسیر حدیث(یَکُونُ بَعْدِی اثْنَا عَشَرَ خَلِیفَة)»، دوفصلنامه مطالعات قرآن و حدیث، سال هفتم، شماره اول، ص5-28.
نووی، أبوزکریا محیی الدین ( 1392 ق)، المنهاج، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نیشابوری، مسلم بن حجاج،( بیتا) الصحیح، دار الفکر، بیروت: لبنان.
هروی قاری، علی بن محمد ( 1422 ق)، مرقاة المفاتیح، بیروت: دار الفکر.
هوارى، هود بن محکم،(1426 ق) تفسیر کتاب الله العزیز، بی جا: دار البصائر.
هیثمی، نورالدین علی،( 1418 ق/ 1988 م) مجمع الزاوئد، دار الکتب العلمیة، بیروت: لبنان. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||