| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 131 |
| تعداد مقالات | 1,642 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,916,079 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,770,905 |
فهم تأویل با روش درونسیستمی آیات و روایات | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31362.1535 | ||
| نویسنده | ||
| محمد علی اسدی نسب* | ||
| دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| یکی از موضوعات چالشی در عرصۀ علوم قرآنی که همواره محل نزاع و گفتگوی مفسران بوده، مفهومشناسی «تأویل» است. این مفهوم بهدلیل نقش محوریاش در روشهای تفسیری، بهویژه در جریان تفسیر عرفانی، از جایگاهی ویژه برخوردار است. با وجود انبوه دیدگاههای مطرحشده در تعریف تأویل – همچون حمل بر خلاف ظاهر، حقیقت عینی آیات، مستندات غیبی کلام، تبیین متشابهات یا باطن آیات – هنوز ابهامات مفهومی پیرامون آن بهویژه در نسبتسنجی با «تفسیر» باقی است؛ ازاینرو، ضرورت دارد که این مفهوم با روشی نوین و نظاممند بازکاوی شود تا از خلطهای رایج مصون بماند. پرسش اصلی پژوهش آن است که با اتخاذ کدام رویکرد میتوان به تعریفی مستند و منسجم از تأویل دست یافت و مرز دقیق آن را با تفسیر ترسیم نمود تا بتوان موضعی روششناختی و قابل دفاع در این باب اتخاذ کرد؟ این مقاله با بهرهگیری از روش کتابخانهای و با تکیه بر «روش درونسیستمی» به بررسی تمامی کاربردهای لفظ «تأویل» در آیات قرآن و روایات معصومانه پرداخته و دادهها را به شیوهای نظاممند دستهبندی و تحلیل نموده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بر اساس کاربردهای درونسیستمی این واژه در کلام معصومانه، «تأویل» به معنای «بیان مراد حقیقی خداوند از آیات» است که از حیث دلالت، مفهومی اخص از تفسیر داشته و در ساحتهایی ورای فهم ظاهری، به کشف مقصود نهایی و واقعی کلام الهی میپردازد؛ این نگاه میتواند افق تازهای در روششناسی تفسیر و تأویل بگشاید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن؛ بطن؛ روایات؛ روشتأویل؛ دامنۀ تأویلوتفسیر؛ عرفان | ||
| مراجع | ||
|
ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، 1367، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، چاپ: چهارم، قم، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن بابویه، محمد بن على، 1398ق، التوحید، قم، جامعه مدرسین.
ابن بابویه، محمد بن على، 1413ق، من لا یحضره الفقیه، چاپ: دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن فارس، ابو الحسین احمد بن فارس بن زکریا؛ 1404 ق معجم مقائیس اللغة،، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، قم.
ابن منظور محمد بن مکرم؛ 1405ق، لسان العرب، قم: نشر ادب الحوزه،
ابنعربى، محمد بن على، 1422ق، تفسیر ابن عربى (تأویلات عبد الرزاق)، 2جلد، بیروت دار إحیاء التراث العربی.
ازهری، محمد بن أحمد بن الأزهری الهروی، أبومنصور، 1421ق، تهذیب اللغة، دار الحیاء التراث العربی.
جوادی آملی، عبد الله، 1397.توحید در قرآن، ، قم، اسراء.
حسینی بحرانی، سیدهاشم؛ 1415ق البرهان فی تفسیرالقرآن، قم، مؤسسة البعثه.
حویزی، عبد علی بن جمعه، 1415ق، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان.
راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق: مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دار القلم.
زمخشرى، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، 4جلد، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ: 3، 1407ق.
سبزواری عبدالاعلی، 1414ق، مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، مکتب سماحة آیة الله العظمی السید السبزواری.
شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، 1409ق وسائل الشیعة – قم، موسسه آل البیت علیهم السلام.
صفار، محمد بن حسن، 1404ق، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم،مکتب آیة الله المرعشی النجفی.
طباطبایی، سید محمد حسین، 1371،المیزان فى تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان.
طبرسى، فضل بن حسن، 1372، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چاپ3، تهران، ناصر خسرو.
عیاشی، محمدبن مسعود، 1378تفسیر عیاشی، قم، مؤسسه بعثت.
فخر رازى، محمد بن عمر، 1420ق، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی
قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، 1368، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، 14جلد، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى. سازمان چاپ و انتشارات.
کلینی، ابوجعفر محمدبن یعقوب، 1429ق، کافی، قم، دار الحدیث للطباعة والنشر.
معرفت محمد هادی، 1387، التفسیر الأثری الجامع، قم، موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید.
معرفت، محمد هادی، 1385، التأویل فی مختلف المذاهب و الآراء، تهران، مجمع جهانی تقریب.
ملاصدرا، صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، 1361، تفسیر القرآن الکریم ، قم، بیدار. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||