| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شمارهها | 131 |
| تعداد مقالات | 1,642 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,916,103 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,770,928 |
کارکرد تعیینی روایات تفسیری در تبیین شاخصهای ارجاعی قرآن کریم | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31907.1599 | ||
| نویسنده | ||
| امید قربانخانی* | ||
| استادیار، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران | ||
| چکیده | ||
| شاخصهای ارجاعی از جمله عناصر زبانیاند که تعیین مرجع آنها وابسته به بافت کلام یا قرائن بیرونی است. کاربرد گسترده این شاخصها در قرآن کریم، در عین هماهنگی با ایجاز و بلاغت بیانی آن، در برخی موارد موجب پیدایش ابهام ارجاعی و چنداحتمالی شدن مراد آیه میشود. ازاینرو، شناسایی قرائنی که مرجع این عناصر را مشخص میسازد، در فهم دقیق آیات اهمیت اساسی دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری و روایی، به بررسی «کارکرد تعیینی» روایات تفسیری در تبیین شاخصهای ارجاعی قرآن کریم میپردازد. مسأله اصلی آن است که روایات تفسیری چگونه در تعیین مرجع شاخصهای شخصی، عینی، فعلی، مکانی، زمانی و کمّی نقش ایفا میکنند. یافتهها نشان میدهد که روایات معصومان (ع) در موارد متعددی با معرفی شخص، شیء، فعل، زمان، مکان یا مقدار مورد نظر، دلالت آیه را از سطح اجمال به مرتبه تعیین میرسانند و از گسترش برداشتهای بیضابطه جلوگیری میکنند. بدینترتیب، روایات تفسیری افزون بر بیان معنا، در سطح ارجاع زبانی نیز کارکردی فعال و تعیینکننده دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روایات تفسیری؛ شاخصهای ارجاعی؛ کارکرد تعیینی؛ ابهام ارجاعی؛ تفسیر قرآن | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنبابویه، محمدبنعلى. (1403ق). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابنبابویه، محمدبنعلى. (1376ش). الأمالی. تهران: کتابچى.
ابنجوزى، عبدالرحمنبنعلى. (1422ق). زاد المسیر فى علم التفسیر. بیروت: دار الکتاب العربی.
ابنشعبهحرانى، حسنبنعلى. (1404ق). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین.
ابنعاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابنمشهدى، محمدبنجعفر. (1419ق). المزار الکبیر. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابوحیان، محمدبنیوسف. (1420ق). البحر المحیط فى التفسیر. بیروت: دار الفکر.
استرآبادى، على. (1409ق). تأویل الآیات الظاهرة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
آقا گلزاده، فردوس. (1392ش). فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی. تهران: نشر علمی.
برقى، احمدبنمحمد. (1371ق). المحاسن. قم: دار الکتب الإسلامیة.
بغوى، حسینبنمسعود. (1420ق). معالم التنزیل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ثعلبى، احمدبنمحمد. (1422ق). الکشف و البیان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ثقفى، ابراهیمبنمحمد. (1410ق). الغارات. قم: دار الکتاب الإسلامی.
جمعی از محققان بنیاد فرهنگی باقرالعلوم. (1373ش). مجموعه سخنرانیها و مقالات (چهارمین کنفرانس تحقیقاتی علوم و مفاهیم قرآن کریم). قم: دارالقرآن.
حسکانى، عبیداللهبنعبدالله. (1411ق). شواهد التنزیل. تهران: التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
حقى برسوى، اسماعیلبنمصطفى. (بیتا). تفسیر روح البیان. بیروت: دار الفکر.
خازن، علىبنمحمد. (1415ق). لباب التأویل فی معانی التنزیل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
دیاری بیدگلی، محمدتقی. (1390ش). «نقش و کارکرد روایات تفسیری معصومان(ع) با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی». حدیث پژوهی، شماره 5.
راد، علی. (1393ش). «گونهشناسی احادیث تفسیری؛ از نظریه تا تطبیق». تفسیر اهلبیت(ع)، شماره 1.
راد، علی. (1397ش). گونهشناسی احادیث قرآنی امامیه از نظریه تا تطبیق. قم: دارالحدیث.
راوندى، قطبالدین. (1409ق). قصص الأنبیاء(ع). مشهد: مرکز پژوهشهاى اسلامى.
رستمنژاد، مهدی. (1388ش). «گونهشناسی روایات تفسیری». حسنا، شماره 1.
زحیلى، وهبه. (1411ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. دمشق: دار الفکر.
سلطانعلىشاه، محمدبنحیدر. (1408ق). بیان السعادة فی مقامات العبادة. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
سمرقندى، نصربنمحمد. (1416ق). بحر العلوم. بیروت: دار الفکر.
شاهعبدالعظیمى، حسین. (1363ش). تفسیر اثنى عشرى. تهران: میقات.
شبّر، عبدالله. (1407ق). الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین. کویت: شرکة مکتبة الالفین.
شبّر، عبدالله. (1410ق). تفسیر القرآن الکریم. قم: مؤسسة دار الهجرة.
شکرانی، رضا؛ سید ناری، طاهر. (1397ش). «پژوهشی نو در گونهشناسی مدالیل روایات تفسیری و فواید آن». حدیث پژوهی، شماره 19.
شوکانى، محمد. (1414ق). فتح القدیر. دمشق: دار ابن کثیر.
صادقى تهرانى، محمد. (1419ق). البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن. قم: مکتبة محمد الصادقی الطهرانی.
صاوى، احمدبنمحمد. (1427ق). حاشیة الصاوی على تفسیر الجلالین. بیروت: دار الکتب العلمیة.
صفوی، کورش. (1379ش). درآمدی بر معنیشناسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
طبرانى، سلیمانبناحمد. (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم. اربد: دار الکتاب الثقافی.
طبرسی، فضلبنحسن. (1426ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالعلوم.
طبرى، محمدبنجریر. (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة.
طوسى، محمدبنحسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
طوسى، محمدبنحسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
عسکری، حسنبنعلی. (1409ق). التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن العسکری(ع). قم: مدرسة الإمام المهدی(عج).
عیاشى، محمدبنمسعود. (1380ق). تفسیر العیّاشی. تهران: المطبعة العلمیة.
فخررازى، محمدبنعمر. (1420ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
قائمینیا، علیرضا. (1399ش). معناشناسی(1). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قرطبى، محمدبناحمد. (1364ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
کاشانى، فتحاللهبنشکرالله. (1423ق). زبدة التفاسیر. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
کلینى، محمدبنیعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ماتریدى، محمدبنمحمد. (1426ق). تأویلات أهل السنة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
محمدی ریشهری، محمد. (1390ش). درآمدی بر تفسیر جامع روایی. قم: دارالحدیث.
محمودزاده، کامبیز. (1394ش). فرهنگ زبانشناسی کاربردی. تهران: نشر علمی.
معارف، مجید؛ اوجاقلو، ابوالقاسم. (1385ش). «گونهشناسی تبیین واژگان دینی در روایات معصومان(ع)». مقالات و بررسیها، شماره 79.
مکارم شیرازى، ناصر. (1371ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مهدویراد، محمدعلی. (1382ش الف). «تفسیر پیامبر». دانشنامه جهان اسلام، ج 7. تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
مهدویراد، محمدعلی. (1382ش ب). آفاق تفسیر. تهران: هستینما.
مهریزی، مهدی. (1389ش). «روایات تفسیری شیعه گونهشناسی و حجیت». علوم حدیث، شماره 55.
میبدى، احمدبنمحمد. (1371ش). کشف الاسرار و عدة الابرار. تهران: امیرکبیر.
یول، جورج. (1396ش). کاربردشناسی زبان. ترجمه: محمد عموزاده مهدیرجی و منوچهر توانگر. تهران: سمت. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||