آمار
| تعداد نشریات | 6 |
| تعداد شماره‌ها | 131 |
| تعداد مقالات | 1,634 |
| تعداد مشاهده مقاله | 1,915,268 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 1,769,839 |
روش تفسیر آیات متشابه در روایات اهل بیت (ع) | ||
| تفسیر پژوهی اثری | ||
| دوره 12، شماره 24، اسفند 1404، صفحه 139-172 اصل مقاله (1.3 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22049/quran.2026.31217.1517 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدمحمود طیب حسینی1؛ طاهره لطیفی پاکده* 2؛ سیدعبدالرسول حسینی‌زاده3 | ||
| 1عضو گروه قرآن پژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه | ||
| 2دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه، قم،ایران. | ||
| 3دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم. دانشکده علوم قرانی، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آیات متشابه قرآن کریم همواره از مهم‌ترین چالش‌های تفسیری و کلامی در اندیشه اسلامی به‌شمار آمده‌اند؛ زیرا برداشت نادرست از این آیات می‌تواند به شکل‌گیری انحرافات اعتقادی همچون تشبیه، تجسیم، جبرگرایی و تفویض بینجامد. در این میان، روایات اهل‌بیت (ع) به‌عنوان میراث اصیل تفسیری، نقش بنیادینی در تبیین صحیح متشابهات و رفع تعارضات ظاهری آیات ایفا می‌کنند. هدف این پژوهش، استخراج و تبیین نظام روش‌شناختی اهل‌بیت (ع) در مواجهه با آیات متشابه و تحلیل سازوکارهای تفسیری ایشان در نقد برداشت‌های نادرست و ارائۀ فهم صحیح از این آیات است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری و حدیثی شیعه انجام شده‌است. داده‌های پژوهش با روش تحلیل محتوا بررسی شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که روش تفسیری اهل بیت (ع) در مواجهه با متشابهات، دارای ساختاری منسجم و مبتنی بر دو روی‌کرد «سلبی» و «ایجابی» است. در روی‌کرد سلبی، امامان (ع) به نقد دیدگاه‌های مبتنی بر تشبیه، تجسیم و جبر پرداخته‌اند و در روی‌کرد ایجابی، با بهره‌گیری از اصولی همچون ارجاع متشابهات به محکمات، کاربست قواعد عقلی و تحلیل ادبی و سیاقی آیات، راهکارهای فهم صحیح متشابهات را ارائه کرده‌اند. نتیجۀ پژوهش نشان می‌دهد که الگوی تفسیری اهل بیت (ع) افزون بر حل تعارضات ظاهری آیات، معیاری کارآمد برای تشخیص تفسیر معتبر از تأویل‌های نادرست فراهم می‌سازد و ظرفیت پاسخ‌گویی به چالش‌های تفسیری و کلامی معاصر را نیز دارا است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| روش تفسیر؛ آیات متشابه؛ روایات اهل‌بیت (ع)؛ تنزیه الهی؛ تفسیر روایی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن علی. (1416ق). التوحید. مصحح: هاشم حسینی طهرانی. قم: جامعۀ مدرسین حوزه علمیه.
ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی. (1380ش). تحف العقول. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
ابن‌فارس، احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم. (1393ق). تأویل مشکل القرآن. بی‌جا: مکتبة ابن‌قتیبة.
ابن‌منظور، محمد. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ابن‌نجم، علاءالدین. (1425ق). معجم مصطلحات اصول الفقه. مصحح: عبدالحفیظ ریاض. ریاض: مکتبة الرشد.
اسعدی، محمد و طیب‌حسینی، سیدمحمود. (1400ش). پژوهشی در محکم و متشابه. چاپ اول. تهران: سازمان سمت.
اشعری، ابوالحسن. (1419ق). مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین. بیروت: دارالنشر.
برقی، احمد بن محمد. (1413ق). المحاسن. تحقیق: سیدمهدی رجائی. قم: المجمع العالمی لأهل البیت(ع).
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1410ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. تحقیق: احمد بن عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم.
خزاز رازی، علی بن محمد. (1430ق). کفایة الأثر فی النصوص علی الأئمة الاثنی عشر. محقق: محمدکاظم موسوی و عقیل ربیعی. قم: دلیل ما.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1405ق). مقدمة جامع التفاسیر. کویت: دار الدعوة.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. دمشق و بیروت: الدار الشامیة و دار العلم.
سبحانی، جعفر. (1391ش). تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن.. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
سیوطی، جلال‌الدین. (بی‌تا). الاتقان فی علوم القرآن. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. قم: منشورات الشریف الرضی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق). القرآن فی الإسلام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
طبرسی، احمد بن علی. (1413ق). الاحتجاج علی أهل اللجاج. محقق: ابراهیم البهادری و محمدهادی به. چاپ اول. تهران: دارالأسوة.
طیب‌حسینی، سیدمحمود. (1401ش). واکاوی واژگان قرآن در روایات اهل بیت (ع). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1411ق). التفسیر. مصحح: هاشم رسولی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین. قم: مؤسسة دارالهجرة.
قمی، علی بن ابراهیم. (1404ق). تفسیر القمی. قم: دارالکتب الإسلامیة.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع). بیروت: مؤسسة الوفاء.
مظفر، محمدرضا. (1386ش). اصول فقه. بی‌جا: سید عبدالله اصغری.
معرفت، محمدهادی. (1384ش). التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
نصیری، علی و نصیری، محمد حسین و کریمی، حمید و ملکی دیزینی، محمد رضا. (1398). "روششناسی آیات متشابه در روایات رضوی". فصلنامه علمی فرهنگ رضوی. 7، 4. 11-134 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 158 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 149 |
||